ಹೃದಯಘಾತ ಮತ್ತು CPR: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಲೇಖನ:-
ಇಂದಿನ ಬದಲಾದ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೃದಯಾಘಾತ ( ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಅರೆಸ್ಟ್ ) ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಸಿಗುವ ಮೊದಲೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸಂಜೀವಿನಿ’ಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದೇ CPR (Cardiopulmonary Resuscitation) . ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಿಪಿಆರ್ ಎಂದರೇನು? ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮ ಯಾವುದು? ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯೋಣ.
1 . CPR ಎಂದರೇನು? (CPR ಎಂದರೇನು?)
CPR ಎಂದರೆ ಕಾರ್ಡಿಯೋಪಲ್ಮನರಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ . ಇದು ಒಂದು ತುರ್ತು ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೃದಯ ಬಡಿತ ನಿಂತುಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಾಗ, ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕಯುಕ್ತ ರಕ್ತವನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
2 . CPR ಯಾವಾಗ?
ಕೆಳಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಪಿಆರ್ ನೀಡಲಾಗುವುದು:
- ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಾಗ.
- ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೃದಯ ಬಡಿತ ನಿಂತುಹೋದಾಗ.
- ಉಸಿರಾಟ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತಾಗ
- ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಡಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರುವಾಗ.
- ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಾಕ್ ತಗುಲಿ ತಪ್ಪಿದಾಗ.
3 . CPR ಮಾಡುವ ಸರಿಯಾದ ಹಂತಗಳು (CPR ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಹಂತಗಳು)
ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಿಪಿಆರ್ ನೀಡುವ ಮೊದಲು DRS-ABCD ನಿಯಮವನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು:
ಎ. ಅಪಾಯ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ (ಅಪಾಯ): ಮೊದಲು ನೀವು ಮತ್ತು ರೋಗಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ).
ಬಿ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಗಮನಿಸಿ (ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ): ರೋಗಿಯ ಹೆಗಲನ್ನು ಮೆಲ್ಲಗೆ ತಟ್ಟಿ ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ. ಅವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಿ.
ಸಿ. ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆ ಮಾಡಿ (ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿ): ರೋಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ (108) ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ.
D. ಉಸಿರಾಟ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ (ಉಸಿರಾಟ): ರೋಗಿಯ ಎದೆ ಏರಿಳಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು 10 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಗಮನಿಸಿ.
4 . ಸಿಪಿಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (ಸಿಪಿಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)
ಸಿಪಿಆರ್ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ‘ ಎರಡು’ ಹಂತಗಳಿವೆ:
- ಎದೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಮಾಡುವುದು (ಎದೆ ಸಂಕುಚನಗಳು)
- ಕೃತಕ ಉಸಿರಾಟ ನೀಡುವುದು (ಪಾರುಗಾಣಿಕಾ ಉಸಿರು)
ಹಂತ 1: ಎದೆಯ ಸಂಕೋಚನ (ಎದೆಯ ಸಂಕೋಚನ)
- ರೋಗವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿ.
- ನಿಮ್ಮ ಕೈಯ ಅಂಗೈಯನ್ನು ರೋಗಿಯ ಎದೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಸ್ತನಗಳ ಮಧ್ಯೆ) ಇರಿಸಿ.
- ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಲಾಕ್ ಮಾಡಿ.
- ನಿಮ್ಮ ಕೈಗಳು ನೇರವಾಗಿರಲಿ, ಎದೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 2 ರಿಂದ 2.4 ಇಂಚು ಆಳಕ್ಕೆ ಜೋರಾಗಿ ಒತ್ತಿರಿ.
- ಒಂದು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 100 ರಿಂದ 120 ಬಾರಿ ಒತ್ತಬೇಕು. ಅಂದರೆ ಅತೀ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಬೇಕು.
ಹಂತ 2: ಉಸಿರಾಟ ನೀಡುವುದು (ಪಾರುಗಾಣಿಕಾ ಉಸಿರು)
- 30 ಬಾರಿ ಎದೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿದ ನಂತರ, ರೋಗಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸಿ ಗಲ್ಲವನ್ನು ಎತ್ತಿ.
- ರೋಗಿಯ ಮೂಗನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ನಿಮ್ಮ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಅವರ ಬಾಯಿಗೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಊದಿ (ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದದು).
ಯಾರು CPR ಮಾಡಬಹುದು?
- ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು: ನೀವು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕೇವಲ “Hands-Only CPR” ಅಂದರೆ ಎದೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿ. ಕೃತಕ ಉಸಿರಾಟ ನೀಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ.
- ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರು: 30 ಬಾರಿ ಎದೆ ಒತ್ತಿದ ನಂತರ 2 ಬಾರಿ ಕೃತಕ ಉಸಿರಾಟ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿ.
6. CPR ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಹೃದಯ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ 3-4 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಮೆದುಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳಬಹುದು. CPR ಮಾಡುವುದರಿಂದ ರೋಗಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ 2 ರಿಂದ 3 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು
- ಸಿಪಿಆರ್ ಮಾಡುವಾಗ ಹೆದರಬೇಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಒಂದು ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಬಹುದು.
- ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಅಥವಾ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಬರುವವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ.
- ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಿಪಿಆರ್ ನಿಲ್ಲಿಸಿ.
8. CPR ಮಾಡುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು (Common Mistakes to Avoid)
ಸಿಪಿಆರ್ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಜೀವ ಉಳಿಸುವುದಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಡಿ:
- ಸಾಕಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಒತ್ತದಿರುವುದು: ಎದೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ 2 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಒತ್ತದಿದ್ದರೆ, ರಕ್ತವು ಹೃದಯದಿಂದ ಮೆದುಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ.
- ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒತ್ತುವುದು: ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 100 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಒತ್ತಿದರೆ ಅದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳ ಲಯದಂತೆ (Stayin’ Alive ಹಾಡಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ) ವೇಗವಾಗಿ ಒತ್ತಬೇಕು.
- ಎದೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೇಲೆ ಬರಲು ಬಿಡದಿರುವುದು: ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಒತ್ತಿದ ನಂತರ ಎದೆಯು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ರಕ್ತ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಅನಗತ್ಯ ವಿರಾಮ: ಎದೆಯನ್ನು ಒತ್ತುವುದನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ. ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ.
9. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ CPR ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ (CPR for Children and Infants)
ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಸಿಪಿಆರ್ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವು ವಯಸ್ಕರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ:
- ಮಕ್ಕಳಿಗೆ (1 ವರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ): ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ (ಮಗುವಿನ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ) ಸುಮಾರು 2 ಇಂಚು ಆಳಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿರಿ.
- ಶಿಶುಗಳಿಗೆ (1 ವರ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು): ನಿಮ್ಮ ಎರಡು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು (ತೋರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು) ಮಗುವಿನ ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ. ಸುಮಾರು 1.5 ಇಂಚು ಆಳಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿರಿ. ಇಲ್ಲಿ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗವು ತುಂಬಾ ಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು.
10. AED ಎಂದರೇನು? ಇದರ ಬಳಕೆ ಹೇಗೆ? (What is AED?)
ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ (ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ) AED (Automated External Defibrillator) ಎಂಬ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ.
- ಇದು ಹೃದಯದ ಬಡಿತವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸಣ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಆಘಾತ (Shock) ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಹೃದಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
- ಸಿಪಿಆರ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಯಾರಾದರೂ ಎಇಡಿ ಯಂತ್ರ ತಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಧ್ವನಿ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು (Voice Prompts) ಪಾಲಿಸಿ. ಅದು ರೋಗಿಯ ಎದೆಗೆ ಪ್ಯಾಚ್ಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಶಾಕ್ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
11. CPR ಮಾಡುವವರ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ (Good Samaritan Law)
ಅನೇಕ ಜನರು “ನಾನು ಸಿಪಿಆರ್ ಮಾಡುವಾಗ ರೋಗಿಗೆ ಏನಾದರೂ ತೊಂದರೆಯಾದರೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೇಸ್ ಆಗಬಹುದೇ?” ಎಂದು ಹೆದರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ‘ಗುಡ್ ಸಮರಿಟನ್’ (ಉತ್ತಮ ಸಮರಿಟನ್ ಕಾನೂನು) ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ:
- ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಜೀವ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಥವಾ ಸಿವಿಲ್ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
- ಒತ್ತುವಿಕೆಯಿಂದ ಎದೆಯ ಮೂಳೆ ಮುರಿದರೂ ಸಹ, ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
12 . ಸಿಪಿಆರ್ ತರಬೇತಿ ಎಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು?
ಕೇವಲ ಓದಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ (ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್), ಸೆಂಟ್ ಜಾನ್ ಅಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಸಿಪಿಆರ್ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬ್ಲಾಗ್ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು (ರಿಫ್ರೆಶರ್ ಕೋರ್ಸ್) ಸಲಹೆ ನೀಡಿ.
ಸಿಪಿಆರ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಕಲೆ. ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಈ ಮಾಹಿತಿ ಉಪಯುಕ್ತವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ಇತರರಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಜೀವ ಉಳಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿ.
- ಈ ಮಾಹಿತಿ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಾಗ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಶೇರ್ ಮಾಡಿ”